#velevkifahişeyiz: Sürtük Utandıranlar Utansın

Hazal Sipahi

Sayı: 174, Sayfa: 41-43

Bir kişiyi cinselliği veya cinsel geçmişi üzerinden ya da çeşitli söz, hâl, hareket ve davranışlarını seks-negatif bir yerden cinsellikle ilişkilendirerek utandırmak, hor görmek, aşağılamak ve itibarsızlaştırmak eylemine denen “slut shaming” kavramını, Mental Klitoris podcastinin 15. bölümünde “sürtük utandırması” olarak çevirip kullanmaya başladık. Sürtük utandırma sadece bir kişiye değil, birden fazla kişiye, bir gruba, bir topluluğa yönelik olarak da yapılabilir. Herkes herkese yapabilir sürtük utandırmayı. Tanıdığın biri yapabilir, aile bireyleri birbirine yapabilir, tanımadığın biri yapabilir, televizyonda gördüğümüz biri yapabilir, sokakta yanından geçtiğimiz biri yapabilir, hepimiz yapmış veya yapıyor olabiliriz ve yapabiliriz.

 

İsmigül Şimşek, Bianet’te yayınlanan “Hepimiz orospuyuz” başlıklı yazısında “Kimimiz jartiyer giydiğinde, kimimiz yolda yürürken sigara içtiğinde, kimimiz bekar evine erkek aldığında, kimimiz milli değerlere sahip çıkmadığında, kimimiz fantezilerinden bahsettiğinde…” diye başlayarak kadınlara hakaret amaçlı orospu denerek sürtük utandırma yapılan, aslında gayet olağan olması ve herkesin kendi işine bakması gereken durumları sıralıyor. Çünkü sürtük utandırmasına maruz kalmamak için normativitenin o daracık sınırları içinde nefes almaya çalışmak bile özellikle norm belirleyici, dayatmacı ve uygulayıcıların gözünde hadsizlik. Sürtük utandırmanın hedefinde genellikle kadınlar olsa da cis-hetero erkeklerin dışındaki kişilerin cinselliğinin tehlikeli olarak algılandığı toplumumuzda sürtük utandırmaya herkes maruz kalıyor.

Ne orospufobiymiş be!

 

Sürtük utandırma ve mağdur suçlayıcılık tecavüz kültüründe el ele yol alırken, sürtük utandırmanın en büyük şakşakçılarından biri orospufobi oluyor. Birini aşağılamak, itibarsızlaştırmak ve ona hakaret etmek amacıyla sürtük, orospu, fahişe, kevaşe gibi kelimeleri kullanmak başka, bu kelimeleri yeniden kazanmak için “velev ki orospuyuz” gibi güçlendirici bağlamlarda kullanmak başka. Bir seks işçisine ona hakaret etme amacıyla orospu dersen, orada sürtük utandırma yapmış oluyorsun. “Orospuya da mu orospu demeyelim” gibi bir cevaba karşı, bağlamın ve tutarlığın her şey olduğunu söylemek istiyorum. Ayrıca, orospu kelimesini hakaret olarak kullanan birinin başka bir bağlamda birine şakasına ya da güya iyi niyetle orospu demesini tutarsız ve orospufobik buluyorum. Kelimeleri yeniden kazanırken, onları yine hakaret bağlamında kullandığımızda güçlenmede geri adımlar atıyoruz. Mesela çıktık İstiklal’e doğru yürüyoruz, elimizde "velev ki orospuyuz" pankartı var. Biri gelip direksiyonu sinyal vermeden önümüze kırıyor, biz de ona "orospu çocuğu" diye bağırıyoruz. E hani geri kazanıyorduk biz bu kelimeleri? Hakaret amaçlı niye kullandık o zaman? Hani orospuyduk? Böyle bir dallama yetiştirmiş olmayı mı yakıştırdık o zaman kendimize? Ayrıca araba falan kullanıyor bu tip, yani davranışlarının sorumluluğunu kendisi alabilecek vaziyette, kimin çocuğu olduğu ne alaka? Güçlendirici bir örnek de, sürtük utandırma yapmadığını bildiğim kişinin ya da kişilerin benim onayım ve isteğimle sevişirken bana sürtük demesi olabilir. Böyle bir bağlamda bana sürtük diyerek arsızca ve utanmayarak sevişmeme iltifat etmiş olur.

 

Orospu, sürtük, fahişe gibi kelimeleri yeniden kazanıp güçleneceksek, bu kelimeleri hakaret, aşağılama ya da itibarsızlaştırma amaçlı kullanmamak, sürtük utandırmayı ve orospufobikliği bırakmak gerekiyor. Geçenlerde İstanbul Sözleşmesi’ni savunanlara hakaret etmek için “fahişe” diyen Abdurrahman Dilipak ile alakalı bir Twitter kullanıcısı “Ülkenin tek fahişesi Abdurrahman Dilipak’tır. Var mı itirazı olan ?” demiş. Sağ olsun bir başka Twitter kullanıcısı da bu tweete cevaben “var. fahişeyi hakaret olarak kullanamazsınız.” demiş. Hah, tam da bundan bahsediyorum işte! Orospufobik Dilipak sonra, ben fahişeyi fuhuşu destek verenlere söyledim, minvalinde bir tweetle gevelemeler yapmış. Fuhuşu destekleyenlere hakaret amaçlı fahişe diyeceğine, seks işçilerinin patronsuz, pezevenksiz, şiddetsiz ve sömürüsüz biçimde güvenli ve sağlıklı şartlarda işlerini yapabilmeleri için gölge etmesin yeter, kendisinden bunların mücadelesini vermesini falan bekleyen yok zaten.

 

Dolaylı sürtük utandırma

 

Sürtük utandırma sadece direkt olarak sürtük, fahişe, orospu demekle olmuyor. Dolaylı, örtük ya da farkında olmadan yaptığımız sürtük utandırmalar da var. Belki dizini kırıp evde otursaydın bunlar olmazdı, dediğimizde mesela, dolaylı yoldan, sürttüğün için bunlar oldu, diyoruz. Hatta mağdur suçlayıcılık ve sürtük utandırmayı bir arada yapmış oluyoruz. Peki başka dolaylı ya da örtülü örnekler neler? Birinin fetişleri veya fantezileri ile dalga geçerek bunların dedikodusunu yaptığımızda, birinin vücudunun hatlarını sergileyen ya da transparan kıyafetler giymesini dikkat çekmek için yaptığını veya birilerini cinselliği çağrıştıracak şekilde etkilemek istediği için yaptığını varsaydığımızda, farklı cinsiyet kimliklerine farklı cinsel özgürlük alanları tanıdığımızda da sürtük utandırma yapıyoruz. Tüm bunların yanında, biri sürtük utandırma yaptığında buna müdahale etmemek de aslında sürtük utandırmaya katılmak oluyor. Bir diğer durumsa, birinin daha iffetli olduğu vurgusu yaptığımızda da diğerine sürtük utandırma yapmış olmak. Bu durum da bizi kıyaslama ve karşılaştırma kültürüne götürüyor. İçinde bulunduğumuz kıyaslama kültürü, filtreli fotoğraflarından sürekli tatildeymiş gibi geçen hayatlarını gördüğümüz kişilerle hayatımızı kıyaslayıp kötü hissettiğimiz kadar, maalesef başkalarını sürtük utandırmaya maruz bırakıp itibarsızlaştırarak kendimizi valide etmeye çalıştığımız da bir ortam. 

 

Neden sürtük utandırma yapıyoruz?

 

Patriyarka, seksizm, toplumsal cinsiyete dair eşitliksiz görüşler, türlü türlü fobiler, var da var sürtük utandırmasının kökeninde, dalında, budağında. Cinselliği bir baskılama, aşağılama ve cezalandırma aracı gördüğümüz için sürtük utandırması yapıyoruz. Çünkü cinselliğe çoğu zaman seks-negatif bir yerden, karşılıklı hazza odaklanmadan yaklaşıyoruz. Kişiyi kontrol etmek, kişinin cinselliği üzerinde baskı oluşturmak ve hiyerarşi yaratmak için onu sürtük utandırmaya maruz bırakıyoruz. Çünkü normativite, kişinin cinselliğini yaşamasının ve ifade etmesinin önüne geçmeye çalışarak, kişinin cinselliği ile alakalı olarak kendini suçlu hissettirilmesini gerektiriyor. American Association of University Women tarafından yapılan bir araştırmaya göre, sürtük utandırma ortaokul ve lise öğrencilerinin maruz kaldığı en yaygın cinsel taciz şekillerinden biri. Ayrıca LGBTİ+ öğrencilerin zorbalığa ve sürtük utandırmaya maruz kalmalarının diğer öğrencilere göre daha fazla olduğunu destekleyen araştırmalar da var. Peki LGBTİ+ bireyler sürtük utandırma yapmaktan muaf mı? Hiçbirimiz değiliz. LGBTİ+ hareketinin içinde sürtük utandırmanın çoğu zaman çok partnerlilik vurgusu üzerinden yapıldığını görüyoruz. Kapmak için tek bir kişiyle tek bir kere güvenli olmayan cinsel aktivitede bulunmanın yeterli olabildiği cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve hastalıkları seks-negatif biçimde çok partnerlilikle bağdaştırıp sürtük utandırma yapıyoruz. Orospufobik değiliz sanıyoruz ama seks işçisi arkadaşımızın “hastalıklı” olduğunu varsayarak sürtük utandırıyoruz. Biseksüel ya da panseksüel tanıdığımızı partnerimizden uzak tutmalı ön kabulü ile sürtük utandırma yapıyoruz. Amımızın ya da göt deliğimizin daha sıkı oluşunu yücelterek daha gevşek olan birinin kendini kötü hissetmesini isteyerek sürtük utandırıyoruz. Normlarını belirleyebildiğimiz “güvenli” ortamlarımızda bile, belli ki o normları pek de esnetemiyoruz. Zönk diye indiriveriyoruz bunların dışında var olmak ve cinselliğini yaşamak isteyenin kafasına. Kısaca, sürtük utandırma yapmaktan ya da bize yapılmasından hiçbirimiz muaf değiliz. Sürtük utandırma yapmadığımızdan emin olmak için bunun sürekli sorguladığımız bir süreç olması gerekiyor.

 

Gacının başına gelince ok, bacının başına gelince bok?!?

 

Kanye West’in basına verdiği demeçlerde, Wix Khalifa’nın şarkılarında, medya ve insanlar tarafından yoğun sürtük utandırmaya maruz kalan Amber Rose, sürtük utandırmayı konu alan Vice Broadly videosunda kendisinin de sürtük utandırma yaptığını söylüyor. Amber Rose, sürtük utandırmayla mücadele etmek için, Toronto’daki bir polis memurunun cinsel saldırıya karşı bir önlem olarak "kadınların fahişe gibi giyinmekten kaçınmaları gerektiğini" önermesinden sonra Toronto’da başlayıp dünyaya yayılan SlutWalk yani Kaltak Yürüyüşü’nün Los Angeles ayağını organize etmeye başlıyor. Sürtük Yürüyüşü hem bu kelimelerin geri kazanılması hem de sürtük utandırmaya maruz kalanların güçlenmesi için çok değerli. Ancak sürtük utandırmaya maruz kalan aynı Amber Rose, başka bir videoda “bir kadına sürtük utandırma yapmadan önce annenizi düşünün” diyor. İşte orada bir dur oluyorum. Sevmiyorum böyle anasından, bacısından, dayısından, kaynından dem vurarak empati dilenme argümanlarını. Bu yoldan bir anlayış beklentisi odak şaşırtıyor ve sorunun kökenine inemiyor. Anasız, babasız, bacısız, manitasızların sürtük utandırma yapması mubahmış gibi bir alt metinle geliyor bu “ya senin kardeşin/anan/bacın/baban/arkadaşın olsaydı, onun başına gelseydi?” retoriği. Sevdiğim bir tane bile insan olmayabilir, akrabasız, ebeveynsiz olabilirim ve sürtük utandırma yapmam hâlâ boktandır.

 

Sürtük utandırma sonrası

 

Sürtük utandırmaya maruz kalan kişiler aşağılanmış hissediyor. Bu şekilde değersizleştirilen sürtük utandırma mağdurlarında kendine zarar verme ve yeme bozuklarına sık rastlanıyor. Sürtük utandırma, buna maruz kalan kişide depresyon, kaygı ve intihar düşüncelerine de neden olabiliyor. Herhangi bir anda, hiçbir hata yapmadan birinin sürtük olduğunuza karar verebileceği tekinsizliği ile yaşıyorsunuz. Sürtük utandırma sıradan bir yorumdan daha fazlası olabiliyor. Söylenti haline gelen sürtük utandırma itibarınızı zedeleyebiliyor. Bunun üzerinde kontrolünüz olmayışı da kişiyi paranoyaya sürükleyebiliyor. Bu zincirleme, işini, ilişkini, akıl sağlığını kaybetmene neden olabiliyor. Yani birinin kaçta sokakta olduğuna dair yaptığınız negatif bir yorumun çok ağır sonuçları olabiliyor. Sürtük utandırmayla mücadele etmenin en etkili yolu sürtük utandırması yapıp yapmadığımızı sürekli sorgulamak, sürtük utandırma yapmamak ve şahit olduğumuz sürtük utandırmaya müdahale etmek olacaktır. Sürtmek güzeldir, asıl sürtük utandıranları utandırmak gerekir.